ویروس زیکا عامل یک بیماری عفونی است که بیشتر از طریق گزش پشه‌های آلوده آئدس منتقل می‌شود. اغلب افراد مبتلا علامتی ندارند یا بیماری خفیفی را تجربه می‌کنند؛ بااین‌حال، عفونت در دوران بارداری می‌تواند برای جنین خطرناک باشد و با ناهنجاری‌های مادرزادی ارتباط دارد. شناخت مسیرهای انتقال و جلوگیری از گزش پشه، مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر هستند.
ویروس زیکا چیست؟
زیکا یک ویروس از خانواده فلاوی‌ویروس‌ها است و با ویروس‌های دنگی، تب زرد، آنسفالیت ژاپنی و نیل غربی خویشاوندی دارد. این ویروس نخستین بار در سال ۱۹۴۷ در جنگل زیکای اوگاندا در یک میمون شناسایی شد و شواهد عفونت انسانی در دهه ۱۹۵۰ به دست آمد.
از سال ۲۰۰۷ چند طغیان زیکا در جزایر اقیانوس آرام رخ داد و در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ همه‌گیری گسترده در قاره آمریکا توجه جهانی را جلب کرد. ارتباط عفونت زیکا در بارداری با میکروسفالی و دیگر ناهنجاری‌های مادرزادی تأیید شد. انتقال ویروس در سال‌های بعد کاهش یافته است، اما در برخی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری همچنان به‌صورت محدود یا پراکنده ادامه دارد.
ویروس زیکا چگونه منتقل می‌شود؟
راه اصلی انتقال، گزش پشه آلوده آئدس، به‌ویژه گونه‌های Aedes aegypti و Aedes albopictus است. این پشه‌ها معمولاً در طول روز و اوایل شب فعال‌اند و در ظروف کوچک حاوی آب در اطراف خانه، مدرسه یا محل کار تخم‌گذاری می‌کنند. برای شناخت ظاهر و رفتار ناقل، راهنمای نیش پشه آئدس را مطالعه کنید.
انتقال از مادر به جنین
فرد باردار آلوده می‌تواند ویروس را در دوران بارداری یا حوالی زمان زایمان به جنین منتقل کند؛ حتی اگر خود او علامتی نداشته باشد. این مسیر انتقال ممکن است به سندرم مادرزادی زیکا و مشکلات بارداری منجر شود. وجود ویروس در شیر مادر گزارش شده است، اما براساس شواهد موجود، فواید شیردهی معمولاً بیشتر از خطر احتمالی انتقال در نظر گرفته می‌شود و تصمیم‌گیری باید با نظر پزشک انجام شود.
انتقال جنسی
زیکا می‌تواند از طریق رابطه جنسی منتقل شود؛ حتی زمانی که فرد آلوده علامتی ندارد. مدت باقی ماندن ویروس در مایع منی می‌تواند از سایر مایعات بدن طولانی‌تر باشد. استفاده صحیح از کاندوم یا پرهیز از رابطه جنسی، به‌ویژه در زمان بارداری یا پس از بازگشت از منطقه دارای خطر انتقال، احتمال سرایت را کاهش می‌دهد.
راه‌های نادر انتقال
انتقال از طریق خون و فرآورده‌های خونی یا در محیط آزمایشگاهی به‌ندرت گزارش شده است. این موارد مسیر اصلی گسترش زیکا در جامعه محسوب نمی‌شوند، اما رعایت دستورالعمل‌های ایمنی خون و آزمایشگاه ضروری است.
علائم ویروس زیکا
بیشتر مبتلایان هیچ علامتی ندارند. در افراد علامت‌دار، نشانه‌ها معمولاً ۳ تا ۱۴ روز پس از عفونت آغاز می‌شوند و اغلب ۲ تا ۷ روز ادامه دارند. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- بثورات پوستی
- تب خفیف
- قرمزی چشم یا التهاب ملتحمه
- درد مفاصل و عضلات
- سردرد، خستگی یا احساس ناخوشی
این علائم به بیماری‌هایی مانند تب دنگی و چیکونگونیا شباهت دارند و از روی نشانه‌ها به‌تنهایی نمی‌توان تشخیص قطعی داد. بستری شدن و مرگ ناشی از زیکا نادر است، اما هر فردی که پس از سفر یا حضور در منطقه پرخطر دچار علائم شده است باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.
عوارض احتمالی زیکا
مهم‌ترین نگرانی، عفونت در دوران بارداری است. زیکا می‌تواند باعث میکروسفالی و مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های مغزی، چشمی، شنوایی و حرکتی در جنین شود که با عنوان «سندرم مادرزادی زیکا» شناخته می‌شود. سقط، مرده‌زایی و زایمان زودرس نیز از عوارض احتمالی هستند.
در موارد نادر، عفونت زیکا با سندرم گیلن‌باره، آسیب اعصاب یا التهاب مغز و نخاع ارتباط دارد. ضعف ناگهانی اندام‌ها، اختلال تنفس، گیجی، تشنج یا بدتر شدن سریع حال عمومی نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی است.
تشخیص بیماری زیکا
پزشک احتمال زیکا را با توجه به علائم، سابقه سفر یا اقامت در منطقه دارای انتقال و تماس جنسی احتمالی بررسی می‌کند. تشخیص قطعی با آزمایش خون یا سایر مایعات بدن برای شناسایی RNA ویروس یا آنتی‌بادی انجام می‌شود. نتیجه آزمایش آنتی‌بادی ممکن است با ویروس‌های مشابه، به‌ویژه دنگی، واکنش متقاطع داشته باشد؛ بنابراین تفسیر آن باید توسط پزشک و آزمایشگاه معتبر انجام شود.
افراد بارداری که در معرض زیکا قرار گرفته‌اند یا پس از سفر علائم دارند باید سریعاً با پزشک تماس بگیرند. زمان و نوع آزمایش به شرایط فرد، زمان تماس و وضعیت بارداری وابسته است.
درمان ویروس زیکا
در حال حاضر داروی ضدویروسی اختصاصی یا واکسن تأییدشده‌ای برای درمان یا پیشگیری از زیکا وجود ندارد. مراقبت معمول شامل استراحت، مصرف مایعات کافی و کنترل تب و درد با نظر پزشک است. استامینوفن ممکن است برای برخی افراد مناسب باشد، اما هر دارو باید با توجه به وضعیت پزشکی فرد مصرف شود.
تا زمانی که تب دنگی رد نشده است، از مصرف آسپرین و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن خودداری می‌شود، زیرا ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهند. زنان باردار، کودکان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای پیش از مصرف هر دارو باید با پزشک مشورت کنند.
پیشگیری از ویروس زیکا
پیشگیری بر جلوگیری از گزش پشه، کاهش محل‌های تخم‌گذاری و جلوگیری از انتقال جنسی استوار است. اقدامات زیر می‌توانند خطر تماس با پشه آئدس را کاهش دهند:
- استفاده از مواد دافع حشرات ثبت‌شده مطابق برچسب محصول
- پوشیدن لباس روشن، آستین‌بلند و شلوار بلند در مناطق دارای پشه
- نصب توری سالم روی در و پنجره و استفاده از پشه‌بند هنگام خواب در روز یا اوایل شب
- تخلیه و شست‌وشوی منظم زیرگلدانی، سطل و ظروفی که آب را نگه می‌دارند
- پوشاندن کامل مخازن آب و جمع‌آوری لاستیک و زباله‌های آب‌گیر
دستگاه‌های فراصوت نباید جایگزین روش‌های اثبات‌شده پیشگیری، مانند دافع پوستی مجاز، توری، پشه‌بند و حذف آب راکد شوند. همچنین وضعیت شیوع و توصیه‌های سفر ممکن است تغییر کند؛ بنابراین مسافران و افراد باردار باید پیش از سفر اطلاعیه‌های رسمی بهداشتی مقصد را بررسی کنند.
زیکا و بارداری
بارداری مهم‌ترین وضعیت پرخطر در زیکا است. زنان باردار باید از سفر غیرضروری به مناطق دارای انتقال فعال خودداری کنند و در صورت سفر ضروری، اقدامات جلوگیری از گزش و انتقال جنسی را با دقت رعایت کنند. شریک جنسی فرد باردار که در منطقه دارای خطر زیکا زندگی کرده یا به آن سفر کرده است باید در تمام دوران بارداری از کاندوم استفاده کند یا از رابطه جنسی پرهیز کند.
زوج‌هایی که قصد بارداری دارند باید براساس مقصد سفر، زمان بازگشت و راهنمای رسمی روز با پزشک مشورت کنند. توصیه‌های زمانی ممکن است با تغییر شواهد و وضعیت همه‌گیری به‌روزرسانی شوند.
ویروس زیکا در ایران
خطر زیکا به حضور پشه ناقل، ورود ویروس و شرایط انتقال محلی وابسته است و وضعیت آن می‌تواند در طول زمان تغییر کند. بنابراین نمی‌توان صرفاً براساس گزارش‌های قدیمی درباره نبود بیماری نتیجه‌گیری کرد. برای اطلاع از موارد شناسایی‌شده، مناطق تحت مراقبت و توصیه‌های سفر باید اطلاعیه‌های وزارت بهداشت و سازمان‌های رسمی سلامت بررسی شوند.
جمع‌بندی
زیکا در بیشتر افراد بدون علامت یا خفیف است، اما عفونت در بارداری می‌تواند پیامدهای جدی برای جنین داشته باشد. پشه آئدس، انتقال جنسی و انتقال از مادر به جنین مهم‌ترین مسیرهای سرایت هستند. جلوگیری از گزش، حذف آب راکد، رابطه جنسی ایمن و مراجعه پزشکی پس از تماس مشکوک، پایه‌های اصلی پیشگیری و مراقبت‌اند.
سؤالات متداول
آیا برای زیکا واکسن یا درمان اختصاصی وجود دارد؟
خیر. در حال حاضر واکسن یا داروی ضدویروسی اختصاصی تأییدشده‌ای وجود ندارد و درمان بر کاهش علائم و جلوگیری از کم‌آبی متمرکز است.
آیا فرد بدون علامت می‌تواند زیکا را منتقل کند؟
بله. انتقال جنسی و انتقال از فرد باردار به جنین حتی بدون وجود علائم امکان‌پذیر است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بارداری و احتمال تماس با زیکا، بروز علائم پس از سفر به منطقه دارای خطر، یا مشاهده علائم عصبی و ضعف عضلانی باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کرد.
دعای دفع موش از منزل + تاثیر دعا بر روی موش | پارسیان دافع
[…] درباره ویروس زیکا […]
نیش پشه آئدس حقایق شوکه‌کننده درباره که هیچ‌کس به شما نمی‌گوید- پارسیان دافع
[…] ویروس زیکا که توسط پشه آئدس منتقل می‌شود، می‌تواند موجب مشکلات عصبی جدی، به ویژه در زنان باردار، شود. این ویروس می‌تواند باعث نقص‌های مادرزادی جدی در نوزادان مانند میکروسفالی (سری کوچک) شود. به همین دلیل، زنان باردار باید به ویژه مراقب نیش پشه آئدس باشند. […]